Muzeum Tradycji Szlacheckiej Waplewo Wielkie

Pałac w Waplewie Wielkim to miejsce, które przez niemal 200 lat było czymś więcej niż tylko szlachecką rezydencją. Tutaj, na Powiślu, rodzina hrabiów Sierakowskich stworzyła ośrodek polskości, który przetrwał zabory i germanizację. Dziś mieści się tu oddział Muzeum Narodowego w Gdańsku, który od 2015 roku opowiada historię polskiej szlachty i jej wkładu w zachowanie tożsamości narodowej na terenach pruskich.

Nie każdy wie, że w tym niewielkim dworku gościł Fryderyk Chopin. Bywali tu też Jan Matejko, Józef Ignacy Kraszewski, Stefan Żeromski czy Oskar Kolberg. Dwór Sierakowskich przyciągał luminarzy kultury z całej Polski – z Galicji, Królestwa Polskiego, Wielkopolski. To było miejsce spotkań, dyskusji, wymiany myśli. Coś w rodzaju kulturalnego salonu, który funkcjonował mimo presji pruskiej administracji.

Historia pałacu w Waplewie Wielkim

Majątek przeszedł w ręce różnych rodów szlacheckich – Niemojewskich, Zawadzkich, Chełstowskich, Bagniewskich. Dopiero od 1759 roku zaczęła się era Sierakowskich herbu Ogończyk, która trwała do 1939 roku. Obecny pałac powstał w XVII wieku, w kolejnym stuleciu otoczono go parkiem krajobrazowym, a w XIX wieku rozbudowano.

Po pierwszym rozbiorze właściciele majątku stali się poddanymi króla Prus. Ale ich dwór pozostał enklawą polskości. Sierakowscy nie walczyli szablą – działali przez kulturę, edukację, kontakty z intelektualistami. Z rodziny wywodziło się kilkunastu biskupów. W prasie narodowej często podkreślano, że Waplewo to modelowy przykład „polskiego dworu” – zarówno pod względem architektury, jak i atmosfery intelektualnej.

Rodzina Sierakowskich przez prawie dwa stulecia prowadziła działalność polityczną, artystyczną, naukową i społeczną. W pałacu gościł nuncjusz papieski Achille Ratti – przyszły papież Pius XI. Pobyt Chopina w Waplewie upamiętniają coroczne Pomorskie Dni Chopinowskie.

Lata trzydzieste XX wieku przyniosły koniec tej historii. Władze niemieckie rozparcelowały dobra dworu, część zbiorów trafiła do Gdańska. Pod koniec wojny większość zaginęła. Ocalało zaledwie kilka procent – dziś znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w Gdańsku oraz Bibliotece PAN.

Co zobaczysz w muzeum

Muzeum działa od listopada 2006 roku, gdy obiekt przejęło Muzeum Narodowe w Gdańsku. Właściwe wystawy otwarto w 2015 roku po zakończeniu prac konserwatorskich. W pałacu zobaczyć można dwie stałe ekspozycje: „Wnętrza pałacowe” oraz „Szlachcic w podróży” w odrestaurowanej wozowni.

Zwiedzanie pałacu to spacer przez sale wypełnione atmosferą dawnego dworu. Część przedmiotów jest oryginalna, wiele to rekonstrukcje odtwarzające wystrój z czasów świetności. W pomieszczeniach wiszą archiwalne fotografie pokazujące, jak wyglądały wnętrza przed wojną – dzięki temu widać, jak dokładnie prowadzone są prace nad odtworzeniem pierwotnego charakteru rezydencji.

Wśród eksponatów znajdują się ciekawe obiekty. Biblioteczka wypożyczona z Paryża. Kominek, który kiedyś ozdobił ratusz w Elblągu. Portrety członków rodziny Sierakowskich – zarówno z linii litewskiej, jak i galicyjskiej – wiszące w Pokoju Bilardowym na parterze. Muzeum dysponuje obecnie ponad tysiącem obiektów.

Przed wojną w bibliotece pałacowej znajdowało się 11 tysięcy woluminów. Większość została rozkradziona lub zniszczona. To, co ocalało, stanowi zaledwie ułamek dawnego bogactwa.

Zwiedzanie zajmuje trochę czasu – warto zarezerwować sobie przynajmniej godzinę, żeby spokojnie obejrzeć wszystkie sale i posłuchać opowieści opiekunów muzeum. To oni potrafią ożywić historię tego miejsca i opowiedzieć szczegóły, których nie znajdziesz na tablicach informacyjnych.

Zespół pałacowo-parkowy

Poza samym pałacem warto zwrócić uwagę na otoczenie. Park krajobrazowy ze stawem, zabudowania folwarczne, które muzeum przejęło w 2011 roku, oraz dom Zbigniewa Donimirskiego zbudowany w latach 1933-1937. Cały zespół wpisano do rejestru zabytków pod koniec lat 70. XX wieku.

Po wojnie majątek przeszedł w ręce PGR, przekształconego później w Państwowy Ośrodek Hodowli Zarodowej. To jeden z powodów, dla których obiekt przetrwał w stosunkowo dobrym stanie – miał przynajmniej jakieś użytkowanie. Gdy w 2006 roku przejęło go Muzeum Narodowe, rozpoczęły się gruntowne prace konserwatorskie.

Pomorski Ośrodek Kontaktów z Polonią

Muzeum pełni też dodatkową funkcję – mieści się tu Pomorski Ośrodek Kontaktów z Polonią. To nawiązanie do tradycji Sierakowskich, którzy utrzymywali rozległe kontakty z Polakami z różnych zaborów i emigracją. Dziś ośrodek organizuje spotkania, konferencje, wydarzenia kulturalne skierowane do Polonii z całego świata.

Miejsce to stara się kontynuować misję, którą przez dziesięciolecia realizowali właściciele pałacu. Organizowane są tu koncerty, wykłady, warsztaty. Corocznie odbywają się Pomorskie Dni Chopinowskie, upamiętniające wizytę kompozytora w Waplewie.

Dla kogo jest to miejsce

Muzeum spodoba się przede wszystkim miłośnikom historii i kultury szlacheckiej. Osobom zainteresowanym losami polskości na Pomorzu pod zaborem pruskim. Tym, którzy cenią sobie autentyczne miejsca z prawdziwą historią, a nie tylko atrakcje turystyczne.

Rodziny z dziećmi też mogą tu zajrzeć, choć trzeba być świadomym, że to nie jest interaktywne centrum nauki. Raczej klasyczne muzeum z eksponatami za szybami i w gablotach. Młodsze dzieci mogą się nudzić, starsze – jeśli interesują się historią – znajdą tu wiele ciekawych rzeczy.

Waplewo Wielkie leży nieco na uboczu głównych szlaków turystycznych, więc nie ma tu tłumów. To zaletą dla tych, którzy wolą spokojne zwiedzanie i możliwość dłuższej rozmowy z pracownikami muzeum. Atmosfera miejsca robi wrażenie – czuć, że to był prawdziwy dom, a nie tylko reprezentacyjna siedziba.

Informacje praktyczne – jak dojechać, godziny otwarcia

Pałac znajduje się w Waplewie Wielkim w gminie Stary Targ, powiat sztumski. To około 50 km od Gdańska w kierunku Malborka. Dojazd samochodem najprostszy – zjazd z głównej drogi to zaledwie 2 kilometry. Adres: Waplewo Wielkie, 82-410 Stary Targ.

Ostatnie wejście do muzeum o godzinie 15:30. Warto wcześniej skontaktować się z muzeum pod numerem telefonu +48 55 277 15 68 lub mailem [email protected], żeby potwierdzić godziny otwarcia – szczególnie poza sezonem letnim mogą być ograniczone. Muzeum bywa zamknięte w niektóre dni tygodnia.

Informacje o aktualnych cenach biletów najlepiej sprawdzić na stronie Muzeum Narodowego w Gdańsku lub telefonicznie. Muzeum oferuje różne rodzaje biletów – normalny, ulgowy, rodzinny. Są też dni z bezpłatnym wstępem.

Na zwiedzanie warto zarezerwować minimum godzinę, lepiej półtorej. Jeśli chcesz spokojnie obejrzeć zarówno pałac, jak i wozownię, a przy okazji pospacerować po parku, możesz zostać dłużej. W okolicy nie ma wielu restauracji czy kawiarni, więc jeśli planujesz dłuższą wizytę, warto zabrać coś do jedzenia.

Waplewo można połączyć z wizytą w niedalekiej Kwidzynie (zamek biskupów pomezańskich) lub Malborku (zamek krzyżacki). Dla osób podróżujących z Gdańska do Malborka to doskonały punkt na trasie – niewielki objazd, który warto zrobić.