W niewielkim Pelplinie, niespełna 50 kilometrów od Gdańska, można zobaczyć coś naprawdę wyjątkowego – jedyny w Polsce egzemplarz Biblii Gutenberga. To nie replika ani kopia, tylko oryginalne dzieło wydrukowane w połowie XV wieku w warsztacie Jana Gutenberga w Moguncji. Muzeum Diecezjalne, które ją przechowuje, nie jest może głośną turystyczną destynacją, ale dla miłośników historii i rzadkich książek to miejsce absolutnie unikalne.
Biblia trafiła do Pelplina w nieznanych okolicznościach, a odkryto ją dopiero w 1897 roku w zbiorach miejscowej Biblioteki Diecezjalnej. Przez lata była przechowywana z dala od oczu zwiedzających, ale od 2025 roku można ją oglądać na specjalnie przygotowanej wystawie stałej.
- oryginalna Biblia Gutenberga
- unikalne historyczne konteksty
- rzadkie Madonny szafkowe
- doskonałe warunki przechowywania
- kompleksowe badania naukowe
Dlaczego akurat ten egzemplarz jest tak cenny
Na świecie zachowało się 48 egzemplarzy Biblii Gutenberga, ale tylko 17 z nich to kompletne, dwutomowe wydania. Pelplińska Biblia należy właśnie do tej elitarnej grupy. Co więcej, oba tomy przetrwały w oryginalnych, XV-wiecznych oprawach wykonanych przez mistrza Henryka Costera z Lubeki – to rzadkość nawet wśród zachowanych egzemplarzy.
Ale prawdziwą sensację stanowi drobna usterka. Na jednej z kart pierwszego tomu, na marginesie, widać odbitkę czcionki, która przypadkowo wypadła z mocowania podczas druku. Dla historyków drukarstwa to bezcenny ślad – pozwala badać technologię Gutenberga w sposób niemożliwy przy innych egzemplarzach.
Przeprowadzone badania wykazały, że pelplińska Biblia mogła być jednym z pierwszych egzemplarzy, który zszedł z prasy drukarskiej. Liczba błędów w tekście, źle przycięty papier i ślady po mocowaniach stron to cechy charakterystyczne dla wczesnych odbitek.
W ostatnich latach Biblia przeszła kompleksowe badania. Polscy naukowcy jako pierwsi na świecie ustalili prawdopodobny skład farby drukarskiej Gutenberga. Wiadomo już, że zawierała ołów, miedź i specjalną sykatywę przyspieszającą schnięcie. Badania dendrochonologiczne wykazały natomiast, że dębowe deski z oprawy pochodzą z 1452 roku.
Co zobaczysz w muzeum
Wystawa stała nosi tytuł „Wokół Pelplińskiej Biblii Gutenberga” i koncentruje się nie tylko na samej księdze, ale też na kontekście historycznym. Biblia prezentowana jest w specjalnej gablocie zapewniającej odpowiednie warunki przechowywania – temperatura, wilgotność i oświetlenie są stale monitorowane.
Każdy tom liczy ponad 300 kart zadrukowanych obustronnie w dwóch kolumnach, po 40-42 wiersze na stronie. Brakuje tylko trzech ostatnich kart drugiego tomu – jednej z tekstem Apokalipsy i dwóch niezadrukowanych. Poza tym Biblia zachowała się niemal idealnie, mimo burzliwych losów i ponad 570 lat istnienia.
Oprócz Biblii Gutenberga muzeum posiada inne cenne zbiory sztuki sakralnej. Szczególnie godne uwagi są dwie spośród siedmiu istniejących na świecie tzw. Madonn szafkowych – średniowiecznych rzeźb przedstawiających Matkę Boską z Dzieciątkiem w formie otwieranej szafki. To naprawdę rzadkie obiekty.
Kolekcja obejmuje też późnogotyckie rzeźby, malarstwo sakralne, liturgiczne naczynia i paramenty. Dla osób zainteresowanych średniowieczem to solidna dawka wrażeń, choć trzeba przyznać, że Biblia Gutenberga przyćmiewa wszystko inne.
Dla kogo to miejsce
Muzeum Diecezjalne w Pelplinie to przede wszystkim cel dla dorosłych i starszych dzieci zainteresowanych historią, książkami czy po prostu rzadkimi zabytkami. Małe dzieci mogą się nudzić – to w końcu wystawa skupiona wokół starej księgi, bez interaktywnych atrakcji czy multimedialnych gadżetów.
Z drugiej strony, sama świadomość, że stoi się przed jedną z najcenniejszych książek świata, robi wrażenie. Warto wcześniej opowiedzieć dzieciom, czym była rewolucja drukarska i dlaczego Gutenberg zmienił świat. Wtedy zwiedzanie nabiera sensu.
Miłośnikom historii drukarstwa i bibliofilom trudno o lepsze miejsce w Polsce. To szansa, żeby zobaczyć na żywo coś, o czym zwykle czyta się tylko w podręcznikach.
Katedra w Pelplinie – skoro już jesteś
Muzeum mieści się w kompleksie budynków przy katedrze, więc warto połączyć obie atrakcje. Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny to imponująca budowla gotycka z 23 ołtarzami. Największy z nich, ołtarz główny, ma ponad 25 metrów wysokości i jest najwyższym drewnianym ołtarzem w Polsce i całej Europie.
Wnętrze katedry zachwyca bogactwem detali – witraże, rzeźby, stalle chórowe. Zwiedzanie świątyni jest bezpłatne, choć warto zostawić ofiarę na jej utrzymanie. Razem z muzeum można spokojnie spędzić tu 2-3 godziny.
Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd
Muzeum Diecezjalne znajduje się przy ulicy Biskupa Dominika 11 w Pelplinie. Czynne jest od wtorku do soboty w godzinach 9:30-17:00. W niedziele i święta godziny otwarcia mogą się różnić (warto sprawdzić przed wizytą). W poniedziałki muzeum jest nieczynne.
Konkretne ceny biletów nie są powszechnie dostępne w internecie – najlepiej skontaktować się z muzeum telefonicznie pod numerem 58 536 19 49 lub mailowo ([email protected]). Zazwyczaj obowiązują bilety normalne i ulgowe, a grupy zorganizowane mogą liczyć na oprowadzanie.
Do Pelplina najłatwiej dojechać samochodem z Gdańska (około 45 km, niecała godzina jazdy) lub z Tczewa (około 20 km). Parking znajdziesz w okolicy katedry. Można też dojechać pociągiem do Tczewa, a stamtąd autobusem – to opcja dla osób bez samochodu, choć wymaga nieco więcej planowania.
Na samo zwiedzanie muzeum wystarczy godzina, może półtorej, jeśli chcesz spokojnie obejrzeć wszystkie eksponaty i poczytać opisy. Z katedrą i ewentualnym spacerem po miasteczku można liczyć na 2-3 godziny. Pelplin nie jest dużym miastem, ale ma swój klimat – ciche, spokojne miejsce z długą historią klasztorną.
Biblia Gutenberga z Pelplina była wypożyczana na wystawy do Muzeum Narodowego w Warszawie. Dzięki pracom konserwatorskim i badaniom przeprowadzonym w 2023 roku jej stan jest na tyle dobry, że można ją bezpiecznie eksponować.
Warto wiedzieć przed wizytą
Muzeum nie jest dużą instytucją z rozbudowaną infrastrukturą turystyczną. Nie ma tu kafejki ani sklepu z pamiątkami w stylu wielkomiejskich muzeów. To kameralne miejsce, gdzie liczy się przede wszystkim kontakt z zabytkami.
Fotografia Biblii Gutenberga jest zabroniona – to zrozumiałe ze względu na wartość i delikatność obiektu. Można robić zdjęcia innych eksponatów, ale warto zapytać obsługę o szczegóły.
Jeśli planujesz wizytę z grupą lub chcesz skorzystać z oprowadzania, koniecznie umów się wcześniej. Muzeum nie ma na co dzień przewodników czekających na zwiedzających – trzeba to zorganizować z wyprzedzeniem.
Pelplin leży w niewielkiej odległości od innych atrakcji Pomorza – Malborka z zamkiem krzyżackim (40 km), Gdańska (50 km) czy Kaszub. Można więc łatwo wpleść wizytę w muzeum w szerszą trasę po regionie. To dobry punkt programu na dzień, gdy pogoda nie sprzyja plażowaniu albo po prostu chce się zobaczyć coś innego niż nadmorskie kurorty.